thai-government-form

หนังสือราชการไทย (Thai Government Letters)

Overview

หนังสือราชการต้องเป็นไปตาม ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 (และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม) — โครงสร้าง, คำขึ้นต้น, คำลงท้าย, และตำแหน่งของส่วนประกอบทุกอย่างถูกกำหนดไว้ตายตัว. Thai official letters follow ระเบียบสารบรรณ 2526; every block, salutation, and closing phrase has a prescribed form and incorrect rank-of-address can cause the letter to be returned without action.

When to use

• ผู้ใช้ต้องเขียนหนังสือถึงหน่วยงานราชการ/รัฐวิสาหกิจ
• ผู้ใช้ต้องร่างคำร้อง, หนังสือมอบอำนาจ, ใบลา, หนังสือรับรอง, หรือหนังสือเชิญ
• ผู้ใช้ต้องเลือกคำขึ้นต้น (เรียน/กราบเรียน/กราบบังคมทูล) ให้ถูกต้องตามยศ/ตำแหน่งของผู้รับ

Conventions / Rules

โครงสร้างหนังสือภายนอก (External letter format — per ระเบียบสารบรรณ 2526)

[ตราครุฑ / หัวกระดาษหน่วยงาน — กลางหน้า]

ที่ {{หน่วยงาน}} {{เลขลำดับ}}                              {{ที่อยู่ผู้ส่ง}}

                                                          {{วันที่ เดือน พ.ศ.}}

เรื่อง   {{หัวเรื่องสั้น เป็นวลีคำนาม ไม่มีกริยา}}

เรียน   {{ตำแหน่งผู้รับ}}

อ้างถึง  {{หนังสือที่อ้างอิง — ถ้ามี}}

สิ่งที่ส่งมาด้วย   {{รายการเอกสารแนบ — ถ้ามี}}

         {{ย่อหน้าที่ 1 — ขึ้นต้นด้วย "ด้วย..." หรือ "ตามที่..."}}

         {{ย่อหน้าที่ 2 — รายละเอียด/เนื้อหา}}

         {{ย่อหน้าปิด — "จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบ" / "จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณา" / "จึงเรียนมาเพื่อโปรดดำเนินการต่อไป"}}

                                            ขอแสดงความนับถือ

                                            {{ลายเซ็น}}

                                            ({{ชื่อ-นามสกุล พร้อมคำนำหน้า}})
                                            {{ตำแหน่ง}}
                                            {{หน่วยงาน}}

{{หน่วยที่รับผิดชอบ / เบอร์โทรศัพท์ — มุมล่างซ้าย}}

เลขที่หนังสือ (Letter reference number)

• รูปแบบ: ที่ {{รหัสกระทรวง}} {{รหัสกรม}}/{{เลขลำดับ}}
• ตัวอย่าง: ที่ ศธ ๐๔๐๐๒/๑๒๓๔ (ศธ = กระทรวงศึกษาธิการ; ๐๔๐๐๒ = รหัสกรม; ๑๒๓๔ = เลขลำดับของหน่วยงาน)
• หน่วยงานเอกชนใช้ ที่ {{ตัวอักษรย่อบริษัท}} {{ปี}}/{{เลขลำดับ}} เช่น "ที่ บ.ก. ๒๕๖๙/๐๐๑"

ลำดับชั้นของคำขึ้นต้น (Salutation hierarchy)

ผู้รับ	คำขึ้นต้น	คำลงท้าย
พระมหากษัตริย์ / สมเด็จพระบรมราชินี	กราบบังคมทูล (ผ่านราชเลขานุการ)	ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม / ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ
พระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสมเด็จเจ้าฟ้า	ขอพระราชทานกราบบังคมทูล / กราบทูล	ควรมิควรแล้วแต่จะโปรดเกล้าฯ
สมเด็จพระสังฆราช	กราบทูล	ควรมิควรแล้วแต่จะโปรด
พระสงฆ์ชั้นพระราชาคณะขึ้นไป / พระสงฆ์ทั่วไป	นมัสการ	ขอนมัสการด้วยความเคารพอย่างยิ่ง
นายกรัฐมนตรี, ประธานองคมนตรี, ประธานรัฐสภา, ประธานวุฒิสภา, ประธานสภาผู้แทนราษฎร, ประธานศาลฎีกา, ประธานศาลรัฐธรรมนูญ, ประธานศาลปกครองสูงสุด, รัฐบุรุษ (และคู่สมรสของบุคคลเหล่านี้)	กราบเรียน	ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง
รัฐมนตรี, ปลัดกระทรวง, อธิบดี, ผู้ว่าราชการจังหวัด, นายอำเภอ, ผอ., หัวหน้า, นาย/นาง/นางสาว ทั่วไป	เรียน	ขอแสดงความนับถือ

สำคัญ: การเลือกผิดระดับสามารถทำให้หนังสือถูกส่งกลับโดยไม่ดำเนินการ

ประเภทเอกสารราชการที่พบบ่อย (Common form types)

ประเภท	ความหมาย	คำขึ้นต้นในเนื้อความ
คำร้อง	คำขอจากประชาชน/บุคคลภายนอก	"ข้าพเจ้า {{ชื่อ}} {{เลขบัตร}} ขอยื่นคำร้องต่อ..."
หนังสือมอบอำนาจ	มอบหมายให้บุคคลอื่นดำเนินการแทน	"ข้าพเจ้า ... ขอมอบอำนาจให้ ... ดำเนินการ..."
ใบลา (ป่วย/กิจ/คลอด/บวช/พักผ่อน)	ขอลาหยุดงาน	"ข้าพเจ้า ... ขอลา{{ประเภท}} ตั้งแต่วันที่ ... ถึงวันที่ ..."
หนังสือรับรอง	ยืนยันข้อเท็จจริง/สถานะ	"หนังสือฉบับนี้ให้ไว้เพื่อรับรองว่า ..."
หนังสือเชิญ	เชิญเข้าร่วมงาน/ประชุม	"ด้วย {{หน่วยงาน}} จะจัด ... จึงขอเรียนเชิญ ..."

บันทึกข้อความ (Internal memo — หนังสือภายใน)

หนังสือภายในใช้ติดต่อภายในหน่วยงานเดียวกัน (ระหว่างกอง/สำนัก/ฝ่าย หรือจากเจ้าหน้าที่ถึงผู้บังคับบัญชา) — ห้ามใช้ส่งระหว่างหน่วยงานคนละสังกัด ซึ่งต้องใช้หนังสือภายนอก. รูปแบบกำหนดในระเบียบสารบรรณ พ.ศ. 2526 ข้อ 12 ใช้แบบฟอร์ม บันทึกข้อความ ที่กระชับกว่าหนังสือภายนอก — ไม่มีหัวกระดาษเต็ม, ไม่มี "เรียน" เป็นบรรทัดแยก, และไม่มี "ขอแสดงความนับถือ" ปิดท้าย

                              บันทึกข้อความ

ส่วนราชการ   {{กอง/สำนัก/ฝ่าย}}  โทร. {{เบอร์ภายใน}}

ที่   {{รหัสหน่วยงาน}}/{{เลขลำดับ}}              วันที่   {{วันที่ เดือนเต็ม พ.ศ.}}

เรื่อง   {{หัวเรื่อง — วลีคำนามสั้น}}

{{เสนอ / เรียน}}   {{ตำแหน่งผู้รับ — ผู้บังคับบัญชาในหน่วยงานเดียวกัน}}

         {{ย่อหน้าที่ 1 — "ด้วย..." / "ตามที่..." อธิบายภูมิหลัง}}

         {{ย่อหน้าที่ 2 — รายละเอียด/เหตุผล}}

         จึงเรียนมาเพื่อโปรด{{ทราบ / พิจารณา / พิจารณาอนุมัติ}}

                                       {{ลายเซ็น}}

                                       ({{คำนำหน้า}} {{ชื่อ-นามสกุล}})
                                       {{ตำแหน่ง}}

ความต่างจากหนังสือภายนอก: (ก) ไม่มี "เรียน ..." เป็นบรรทัดแยก — ใช้ เสนอ หรือ เรียน นำหน้าตำแหน่งผู้รับในย่อหน้าเดียวกับเนื้อหา (ข) ไม่มีคำลงท้าย "ขอแสดงความนับถือ" — ลงชื่อต่อจากย่อหน้าปิดได้เลย (ค) ไม่ต้องมีที่อยู่ผู้ส่ง เพราะอยู่หน่วยงานเดียวกัน (ง) ปิดด้วย "จึงเรียนมาเพื่อโปรด..." เช่นเดียวกับหนังสือภายนอก

ตัวอย่าง: บันทึกข้อความขออนุมัติเดินทางไปราชการ

                              บันทึกข้อความ

ส่วนราชการ   กองยุทธศาสตร์ กลุ่มงานวิเคราะห์นโยบาย  โทร. ๒๓๔๕

ที่   ยศ ๐๒๐๑/๔๕                          วันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๙

เรื่อง   ขออนุมัติเดินทางไปราชการ จังหวัดเชียงใหม่

เรียน   ผู้อำนวยการกองยุทธศาสตร์

         ด้วยกลุ่มงานวิเคราะห์นโยบาย มีกำหนดเข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ
เรื่อง "การจัดทำแผนพัฒนาภาคเหนือ" ณ จังหวัดเชียงใหม่ ระหว่างวันที่
๑๕ - ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๙

         ในการนี้ ข้าพเจ้าใคร่ขออนุมัติเดินทางไปราชการตามวันดังกล่าว
พร้อมขอเบิกค่าใช้จ่ายในการเดินทางตามระเบียบ

         จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณาอนุมัติ

                                       (นางสาวสมหญิง ใจดี)
                                       นักวิเคราะห์นโยบายและแผน

กฎโทน (Tone rules)

• สรรพนามบุรุษที่ 1: ใช้ ข้าพเจ้า (กลาง), กระผม (ชายทางการ), ดิฉัน (หญิงทางการ) — ห้าม ผม/หนู/เรา
• ห้ามใช้ "ครับ/ค่ะ" ในหนังสือราชการเด็ดขาด
• ห้ามอิโมจิ, ห้ามเครื่องหมายอัศเจรีย์ (!)
• คำศัพท์: ใช้ ดำเนินการ (ไม่ใช่ "operate"), พิจารณา (ไม่ใช่ "consider"), อนุเคราะห์ (ขอความช่วยเหลือ), โปรด (สุภาพ)
• กริยา passive: "ขอความอนุเคราะห์" / "ใคร่ขอ" / "หวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะได้รับ..." — ไม่ใช้ active voice ตรงๆ
• ปิดย่อหน้าสุดท้าย: ต้องเป็น "จึงเรียนมาเพื่อโปรด..." เสมอ
• วันที่: รูปแบบเต็ม "{{วันที่}} {{เดือนเต็ม}} {{พ.ศ.}}" เช่น "วันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๙"
• ตัวเลข: สามารถเป็นเลขไทย (๒๕๖๙) หรือเลขอารบิก (2569) — ต้องสม่ำเสมอตลอดเอกสาร

Templates / Examples

Example 1: หนังสือขอความอนุเคราะห์ถึงอธิบดี

ที่ บ.ก. ๒๕๖๙/๐๑๒

                                          บริษัท สมหวัง จำกัด
                                          ๑๒๓ ถนนพระราม ๔ แขวงคลองเตย
                                          เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร ๑๐๑๑๐

                                          วันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๙

เรื่อง   ขอความอนุเคราะห์ข้อมูลสถิติการนำเข้าสินค้าประจำปี ๒๕๖๘

เรียน   อธิบดีกรมศุลกากร

         ด้วยบริษัท สมหวัง จำกัด มีความประสงค์จะจัดทำรายงานการวิเคราะห์ตลาดสินค้านำเข้า
ประจำปี ๒๕๖๘ เพื่อใช้ประกอบการวางแผนกลยุทธ์ทางธุรกิจ

         ในการนี้ บริษัทฯ ใคร่ขอความอนุเคราะห์ข้อมูลสถิติการนำเข้าสินค้าในหมวด {{หมวด}}
ตั้งแต่เดือนมกราคม ถึง เดือนธันวาคม ๒๕๖๘ เพื่อใช้ในการศึกษาวิจัยดังกล่าว

         จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณาให้ความอนุเคราะห์ บริษัทฯ ขอขอบคุณเป็นอย่างสูง
มา ณ โอกาสนี้

                                          ขอแสดงความนับถือ


                                          (นายสมชาย ใจดี)
                                          กรรมการผู้จัดการ
                                          บริษัท สมหวัง จำกัด

ฝ่ายการตลาด
โทร. ๐๒-๑๒๓-๔๕๖๗

Example 2: ใบลาป่วย

                                          วันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๙

เรื่อง   ขอลาป่วย

เรียน   ผู้อำนวยการกองบริหารทรัพยากรบุคคล

         ข้าพเจ้า นางสาวสมหญิง ใจดี ตำแหน่ง นักวิเคราะห์นโยบายและแผน
สังกัด กองยุทธศาสตร์ มีความจำเป็นต้องขอลาป่วย เนื่องจากเป็นไข้หวัดใหญ่
ตามใบรับรองแพทย์ที่แนบมาพร้อมนี้

         จึงขอลาป่วยตั้งแต่วันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๙ ถึงวันที่ ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๙
รวม ๓ วันทำการ

         จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณาอนุญาต

                                          ขอแสดงความนับถือ


                                          (นางสาวสมหญิง ใจดี)
                                          นักวิเคราะห์นโยบายและแผน

ดูไฟล์ letter-template.md สำหรับ skeleton แบบเต็มที่คัดลอกใช้ได้

e-Saraban (สารบรรณอิเล็กทรอนิกส์)

ตั้งแต่ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2564 หน่วยงานราชการต้องรับ-ส่งหนังสือทางอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลัก ทุกหน่วยงานต้องประกาศอีเมลกลางสารบรรณ รูปแบบ saraban@{{โดเมนหน่วยงาน}} สำหรับรับหนังสือราชการ และต้องเก็บหลักฐานการรับ-ส่งให้ครบถ้วน เอกสารดิจิทัลที่ลงนามถูกต้องมีผลทางกฎหมายเทียบเท่ากระดาษตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (และฉบับแก้ไข)

รูปแบบไฟล์

• PDF/A (เน้น PDF/A-3) — รูปแบบมาตรฐานสำหรับเก็บถาวรระยะยาว ฝังฟอนต์ในไฟล์ ห้ามใช้ JPG/PNG/Word เป็นเอกสารต้นฉบับ
• เอกสารต้องเป็น native digital (สร้างจาก Word/LibreOffice แล้ว export) — ไม่ใช่สแกนจากกระดาษ ยกเว้นกรณีต้นฉบับเป็นกระดาษเท่านั้น
• ตราครุฑ ยังต้องอยู่กลางหน้ากระดาษด้านบนเช่นเดิม (เป็นภาพในไฟล์ PDF)

ลายเซ็นดิจิทัล

• ใช้ Digital Signature ที่ออกโดย CA (Certificate Authority) ที่ ETDA รับรอง เช่น TDID, INET — ไม่ใช่ภาพลายเซ็นที่สแกนมาวาง
• บล็อกลายเซ็นในเอกสารต้องเว้นพื้นที่ให้พอสำหรับ visible signature (กล่องลายเซ็นพร้อม timestamp + ชื่อผู้ลงนาม + ใบรับรอง)
• ลายเซ็นจริงบนกระดาษ (wet signature) ยังจำเป็นเฉพาะกรณี: เอกสารที่กฎหมายระบุชัดว่าต้องลายเซ็นจริง, หนังสือถวายฯ, และนิติกรรมบางประเภท (เช่น โฉนด, พินัยกรรม)

ช่องทางส่ง

• อีเมลกลางสารบรรณ ของหน่วยงานผู้รับ (saraban@...) — ช่องทางหลักตามระเบียบฉบับ 4
• ระบบ e-Saraban ของหน่วยงาน เช่น e-Saraban ของ DGA (saraban.egov.go.th), ระบบของแต่ละหน่วยงาน (e-saraban.bangkok.go.th, e-saraban.moi.go.th ฯลฯ), หรือระบบเอกชน เช่น FlowSoft e-Saraban
• TH e-GP สำหรับงานจัดซื้อจัดจ้างเฉพาะ

ข้อปฏิบัติเวลาร่าง

• ชื่อไฟล์: ตั้งตามเลขที่หนังสือ เช่น ศธ-๐๔๐๐๒-๑๒๓๔.pdf หรือ MOE-04002-1234.pdf (หลีกเลี่ยงเว้นวรรคและอักขระพิเศษ)
• เผื่อพื้นที่บล็อกลายเซ็น อย่างน้อย 4-5 บรรทัด สำหรับ visible signature ของ CA
• ฝังฟอนต์ราชการ (TH SarabunPSK หรือ TH Sarabun New) ในไฟล์ PDF เพื่อให้แสดงผลถูกต้องทุกเครื่อง
• ตรวจสอบ metadata ของไฟล์ก่อนส่ง — ลบข้อมูลผู้แก้ไขเดิมที่ไม่ต้องการเปิดเผย

Common mistakes

• ใช้ "ครับ/ค่ะ" ในหนังสือราชการ (ห้ามเด็ดขาด)
• เลือกคำขึ้นต้นผิดระดับ (เช่น ใช้ "เรียน" กับนายกรัฐมนตรี → ต้อง "กราบเรียน") — หนังสืออาจถูกส่งกลับ
• ใช้ "กราบเรียน" กับพระสงฆ์ — ต้อง "นมัสการ" (พระทั่วไป) หรือ "กราบทูล" (สมเด็จพระสังฆราช)
• ใช้คำศัพท์ภาษาอังกฤษทับศัพท์ ("operate", "implement", "process") — ต้องใช้ "ดำเนินการ"
• ผสมเลขไทย/อารบิกในเอกสารเดียวกัน
• ลืมบรรทัด เรื่อง: — เป็นองค์ประกอบบังคับ
• ลืมปิดด้วย "จึงเรียนมาเพื่อโปรด..." — สูตรปิดที่ขาดไม่ได้
• ใช้สรรพนาม "ผม/หนู/เรา" แทน "ข้าพเจ้า/กระผม/ดิฉัน"
• หัวเรื่องเป็นประโยค (มีกริยา) — ต้องเป็นวลีคำนามสั้น เช่น "ขอความอนุเคราะห์ข้อมูล..." ไม่ใช่ "บริษัทฯ ต้องการข้อมูล"
• ทิ้งช่อง "ที่ ..." ว่าง — ต้องมีเลขที่หนังสือเสมอ (รูปแบบ ที่ {{รหัส}}/{{ลำดับ}})
• ใช้ฟอร์แมตบันทึกข้อความส่งระหว่างหน่วยงานคนละสังกัด — บันทึกข้อความใช้ได้เฉพาะภายในหน่วยงานเดียวกัน ส่งข้ามต้องใช้หนังสือภายนอก
• ใส่ "ขอแสดงความนับถือ" ในบันทึกข้อความ — ใช้กับหนังสือภายนอกเท่านั้น บันทึกข้อความลงชื่อต่อจาก "จึงเรียนมาเพื่อ..." ได้เลย
• ส่ง e-Saraban เป็น JPG/PNG/Word — ต้องเป็น PDF/A ที่ลงนามด้วย Digital Signature จาก CA ที่ ETDA รับรอง
• ใช้ภาพลายเซ็นสแกนวางในไฟล์ PDF แทน Digital Signature — ไม่มีผลทางกฎหมายตาม พรบ. ธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์