thai-business-registration

Thai Business Registration — Decision Tree

Mistake ที่ที่ปรึกษามือใหม่ทำบ่อยที่สุด: แนะนำ "จดบริษัทเลย" ทุกเคส. จริงๆ ลูกค้าที่รายได้ปีแรก 800k-1.6M ควรอยู่ ทะเบียนพาณิชย์ (sole proprietorship) — ประหยัดค่าทำบัญชี + ผู้สอบบัญชี 60-80k/ปี.

thai-business-registration ให้ Claude เดิน decision tree ตาม revenue, จำนวนหุ้นส่วน, และความต้องการ limited liability.

เมื่อ Claude เห็นคำขอแบบนี้

จดบริษัทดีไหม รายได้ปีนี้จะแตะ 1.6M ทำคนเดียว
ตั้งร้านอาหารกับเพื่อน 2 คน คนละทุน 800k — รูปแบบไหนเหมาะ
อยากได้ BOI exemption ตอน export — เริ่มยังไง

Decision tree

                     ┌──────────────────────────┐
                     │ Q1: หุ้นส่วน 1 คน หรือมากกว่า │
                     └────────────┬─────────────┘
                                  │
                  ┌───────────────┼────────────────┐
                  │                                │
              คนเดียว                          2+ คน
                  │                                │
                  ▼                                ▼
        ┌──────────────────┐               ┌───────────────────┐
        │ Q2A: รายได้/ปี    │               │ Q2B: ต้องการ      │
        │  ≤ 1.8M?         │               │ limited liability? │
        └─────┬────────────┘               └───────┬───────────┘
              │                                    │
        ┌─────┴─────┐                       ┌──────┴──────┐
       Yes          No                     No           Yes
        │           │                       │             │
        ▼           ▼                       ▼             ▼
  ทะเบียนพาณิชย์   บริษัทจำกัด                  หจก.       บริษัทจำกัด
  (sole prop)    (Co., Ltd.)              (limited      (Co., Ltd.
                                          partnership)   2+ shareholders)

  *** ถ้าได้สิทธิ BOI (ส่งออก / tech / R&D) → บริษัทจำกัด + ยื่น BOI แยก

ประเภทธุรกิจในไทย — comparison table

ประเภท	จดที่	ทุนขั้นต่ำ	Liability	ภาระบัญชี	VAT trigger	Tax rate
ทะเบียนพาณิชย์ (sole prop)	สำนักงานเขต/อบต.	0	unlimited	บัญชีรายรับรายจ่ายอย่างง่าย	1.8M	PIT (5-35% step)
ห้างหุ้นส่วนสามัญ (ไม่จดทะเบียน)	ไม่ต้องจด	0	unlimited ทุกหุ้นส่วน	ไม่บังคับ	1.8M	PIT (each partner)
ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล	DBD	0	unlimited managing + limited silent	บัญชีตรวจสอบ	1.8M	CIT 0/15/20% (SME tier)
ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.)	DBD	0	limited (silent partners)	บัญชีตรวจสอบ	1.8M	CIT 0/15/20%
บริษัทจำกัด (Co., Ltd.)	DBD	5,000 จดทะเบียน (paid-up ≥25%)	limited	บัญชีตรวจสอบ + audit	1.8M	CIT 0/15/20% (SME)
บริษัท + BOI	BOI	ตาม activity	limited	+ BOI report	1.8M	tax holiday 3-13 ปี
Foreign-owned (FBL/BOI)	DBA/BOI	ตาม activity	limited	+ report + work permit	1.8M	varies

ขั้นตอน

1. เก็บ input

   • จำนวนหุ้นส่วน
   • รายได้คาดการณ์ปีแรก/2 ปี
   • ต้องการ limited liability ไหม
   • ส่งออกหรือมี R&D / tech / target BOI หรือไม่
   • คาดจ้างพนักงานปีแรกกี่คน

2. เดิน decision tree

3. ตอบด้วย recommendation ที่ชี้ตัดสินใจ + เหตุผล

   • ระบุ "ทำไม ไม่จดบริษัท" หรือ "ทำไม จด"
   • flag triggers ที่จะมาในอนาคต (VAT 1.8M, ออกจาก SME tier 30M)
   • คาด cost ของแต่ละ structure (ค่าจดทะเบียน, accounting, audit)

ตัวอย่าง

Input

จดบริษัทดีไหม ทำธุรกิจขายของออนไลน์คนเดียว
รายได้ปีนี้คาดว่าแตะ 1.6M ปีหน้าตั้งเป้า 3M
ไม่ได้จ้างใคร ทำเองทั้งหมด

Output (sample)

แนะนำ: **ตอนนี้ทะเบียนพาณิชย์ (sole prop)** — แต่เตรียมข้อมูลให้พร้อมจดบริษัทตอนปีหน้า

ที่มา:
1. รายได้ปีนี้ 1.6M ยังไม่ถึง VAT trigger 1.8M — ไม่ต้องยื่น ภพ.30 รายเดือน
2. คนเดียว ไม่มีหุ้นส่วน — ไม่จำเป็นต้อง limit liability ผ่านนิติบุคคล
3. ภาระบัญชีถูกกว่ามาก:
   - sole prop: เก็บใบเสร็จ + บัญชีรายรับรายจ่าย ~6,000-12,000฿/ปี (DIY หรือ outsource เล็ก)
   - Co., Ltd.: ต้องมีผู้สอบบัญชี + auditor → 40,000-80,000฿/ปี
4. รายได้ปีนี้ 1.6M ในฐานะ sole prop เสีย PIT (เลือก method "หักค่าใช้จ่ายเหมา 60%" ได้ถ้าธุรกิจซื้อมาขายไป) — net taxable ~640k → PIT ประมาณ 15-25k. ใกล้เคียง CIT ที่ 15% บน 300k = 45k

แต่ปีหน้า (3M) จะ trigger:
- ★ VAT registration บังคับ (>1.8M) → start ก้าวเข้า ภพ.30 รายเดือน
- ★ CIT tier ที่ 3M จะใกล้ 15% upper bound — เริ่มมีเหตุผลจดบริษัท

แผนเชิงปฏิบัติ:
1. ปีนี้: คงเป็น sole prop, เริ่มเก็บใบกำกับภาษีของ supplier (เผื่อจะขึ้น VAT ปีหน้าได้ใช้เป็น VAT input credit)
2. Q3 ปีนี้: ติดต่อสำนักงานบัญชีคุยเรื่องโครงสร้างปีหน้า
3. Q1 ปีหน้า: ยื่นจดบริษัทถ้า revenue trend ยืนยัน

ข้อแม้ (ที่ต้องเฝ้า):
- ★ ถ้ามีลูกค้ารายใหญ่ B2B 1-2 ราย — บริษัทจำกัดอาจดูน่าเชื่อถือกว่า sole prop. weigh trade-off
- ★ ถ้า product เป็น category ที่ต้อง อย./TISI (cosmetic, food, electronics) — จดทะเบียน อย. ในนาม sole prop ได้ แต่บางหมวด นิติบุคคลผ่านง่ายกว่า

VAT trigger — สำคัญที่สุด

1.8M฿/ปี — รายได้รวม VAT-able (ไม่นับ exempt sales)

เมื่อ trigger:
  - ยื่น ภ.อ.01 ภายใน 30 วันที่เกิน
  - เริ่มออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้า (VAT 7%)
  - ยื่น ภพ.30 ทุกเดือน (วันที่ 15 ของเดือนถัดไป)
  - ขอ VAT input credit จากใบกำกับ supplier

Common mistakes

• จดบริษัทตั้งแต่ revenue 500k — เปลือง 60-80k/ปี ค่าตรวจสอบบัญชี
• ใช้ "ห้างหุ้นส่วนสามัญ" (ไม่จดทะเบียน) คิดว่าง่าย — จริงๆ liability เต็มของทุกหุ้นส่วน ไม่มี separation
• BOI ขอตอน revenue 5M ทั้งที่เพิ่งเริ่ม — BOI สมัครได้ตั้งแต่ก่อนเริ่มกิจกรรม
• ลืม VAT trigger 1.8M — สรรพากรเรียกย้อนหลังถ้าไม่ยื่น

ขอบเขต

• ไม่ครอบ Foreign Business License (FBL) / Foreign Business Operation — ต้องคุยทนายเฉพาะ
• ไม่ครอบ Partnership Investment Conditions (PIC, FBA) — กฎหมายเฉพาะ
• ไม่ทำขั้นตอน BOI application — ขั้นนี้ต้องเขียน application+ feasibility study

แหล่งอ้างอิง

• DBD — Companies Registration: dbd.go.th
• กรมสรรพากร — VAT: rd.go.th/268.html
• กรมสรรพากร — บุคคลธรรมดา (PIT): rd.go.th/272.html
• BOI — Investment Promotion: boi.go.th
• SSO — บังคับเข้าระบบเมื่อจ้างพนักงาน 1+ คน