ls-logboek

CONCEPT — Let op: Deze skill is geen officieel product van Logius. De beschrijvingen zijn informatieve samenvattingen — niet de officiële standaarden zelf. De definities op forumstandaardisatie.nl en Logius zijn altijd leidend. Overheidsorganisaties die generatieve AI inzetten dienen te voldoen aan het Overheidsbreed standpunt voor de inzet van generatieve AI. Zie DISCLAIMER.md en onze verantwoording.

Logboek Dataverwerkingen

Agent-instructie: Deze skill helpt bij het implementeren van logging van dataverwerkingen conform AVG/GDPR. Gebruik OpenTelemetry SDK met de dpl.core namespace attributen. Trace Context headers propageren automatisch over organisatiegrenzen.

Het Logboek Dataverwerkingen is de standaard voor het transparant vastleggen van dataverwerkingen door overheidsorganisaties. Het biedt een gestandaardiseerde manier om verwerkingsactiviteiten te registreren en raadplegen, in lijn met de AVG/GDPR verantwoordingsplicht. De standaard is gebaseerd op OpenTelemetry en W3C Trace Context, waardoor verwerkingen over organisatiegrenzen heen traceerbaar zijn.

Versiemodel

Net als andere Logius-standaarden kent Logboek Dataverwerkingen twee publicatiekanalen (vergelijkbaar met W3C):

• Vastgestelde versie (DEF): officieel goedgekeurd, gepubliceerd op gitdocumentatie.logius.nl
• Werkversie (draft): werk-in-uitvoering, gepubliceerd op logius-standaarden.github.io

De normatieve hoofdspecificatie logboek-dataverwerkingen heeft sinds 9 april 2026 een vastgestelde versie v1.0.0. De overige onderdelen (inleiding, juridisch-beleidskader, extensies) hebben nog alleen werkversies. Extensies ontlenen hun status aan de hoofdspecificatie. Logboek Dataverwerkingen is nog niet opgenomen op de lijst van het Forum Standaardisatie.

Repositories

Repository	Beschrijving	Licentie	Vastgesteld	Draft
logboek-dataverwerkingen	Normatieve hoofdspecificatie (logging-interface)	CC-BY-4.0	v1.0.0	Draft
logboek-dataverwerkingen-inleiding	Introductie en achtergrond	CC-BY-4.0	-	Draft
logboek-dataverwerkingen-juridisch-beleidskader	Juridisch en beleidskader	CC-BY-4.0	-	Draft
logboek-dataverwerkingen-demo	Docker demo-omgeving met meerdere services	EUPL-1.2	-	-
logboek-extensie-lezen	Extensie: leesoperaties op het logboek	CC-BY-4.0	-	Draft
logboek-extensie-nen7513	Extensie: NEN 7513 (logging in de zorg)	CC-BY-4.0	-	Draft
logboek-extensie-object	Extensie: objectgegevens bij verwerkingen	CC-BY-4.0	-	Draft
logboek-extensie-template	Template voor nieuwe extensies	CC-BY-4.0	-	Draft

Architectuur

De architectuur volgt een gedecentraliseerd model met drie kerncomponenten:

                    ┌─────────────┐
                    │  Applicatie  │
                    │ (verwerker)  │
                    └──────┬──────┘
                           │ schrijft logregels
                           v
┌─────────────┐     ┌─────────────┐
│  Register   │<────│  Logboek    │
│  (Art. 30)  │ ref │ (log store) │
└─────────────┘     └─────────────┘

Log Record Structuur

Elk log record volgt de OpenTelemetry Span-structuur met verplichte en optionele velden:

Veld	Type	Verplicht	Beschrijving
trace_id	16 bytes	Ja	Uniek trace ID over systemen heen (W3C Trace Context)
span_id	8 bytes	Ja	Uniek action ID binnen een verwerking
parent_span_id	8 bytes	Nee	ID van de aanroepende actie (voor parent-child relaties)
status	enum	Ja	Unset, Ok, of Error
name	string	Ja	Mensleesbare actienaam (bijv. "Opvragen persoonsgegevens")
start_time	uint64	Ja	Starttijd in milliseconden sinds Unix Epoch
end_time	uint64	Ja	Eindtijd in milliseconden sinds Unix Epoch
resource	object	Nee	Systeem- en applicatie-identificatie
attributes	object	Ja	Verwerkingsmetadata in de dpl namespace

Toelichting:

• trace_id en span_id worden automatisch gegenereerd conform W3C Trace Context.
• parent_span_id maakt het mogelijk om een boom van gerelateerde acties op te bouwen.
• status geeft aan of de verwerking succesvol was; bij Error is aanvullende foutinformatie aan te raden.
• resource identificeert het systeem (naam, versie, omgeving) dat de logregel produceert.
• attributes bevat de domeinspecifieke metadata in de dpl.core namespace.

Core Attributes (dpl.core namespace)

De dpl.core namespace bevat de verplichte en optionele verwerkingsattributen:

Attribuut	Type	Verplicht	Beschrijving
dpl.core.processing_activity_id	URI	Ja	Verwijzing naar de verwerkingsactiviteit in het Register (AVG Art. 30). Koppelt de logregel aan het doel en de grondslag van de verwerking.
dpl.core.data_subject_id	string	Ja	Unieke, versleutelde identificerende code van de betrokkene. De specificatie BEVEELT AAN om deze te pseudonimiseren (SHOULD).
dpl.core.data_subject_id_type	string	Ja	Type identificatie van de betrokkene. Mogelijke waarden: BSN, personeelsnummer, URI, of een ander organisatiespecifiek type.
dpl.core.foreign_operation.processor	URL	Nee	Link naar de externe applicatie of organisatie die betrokken is bij een cross-organisatie verwerking. Wordt ingevuld wanneer een verwerking een andere partij betreft.

Voorbeeld attributes object:

{
  "dpl.core.processing_activity_id": "https://register.example.org/activiteiten/123",
  "dpl.core.data_subject_id": "a1b2c3d4e5f6a7b8c9d0e1f2a3b4c5d6e7f8a9b0c1d2e3f4a5b6c7d8e9f0a1b2",
  "dpl.core.data_subject_id_type": "BSN",
  "dpl.core.foreign_operation.processor": "https://api.andere-organisatie.nl/service"
}

Let op: dpl.core.data_subject_id bevat hier een HMAC-SHA256 hash van het BSN. De specificatie BEVEELT AAN (SHOULD) om de identificerende code te pseudonimiseren. In het implementatievoorbeeld hieronder tonen we HMAC-SHA256 als een mogelijke aanpak; de specificatie schrijft geen specifiek algoritme voor.

Cross-organisatie Flow

Onderstaand voorbeeld toont hoe trace-informatie over organisatiegrenzen stroomt:

Organisatie A: Applicatie vraagt data op
  -> Genereert trace_id (bijv. 4bf92f...) en span_id (bijv. 00f067...)
  -> Logt verwerking in eigen Logboek met dpl.core attributes
  -> Stuurt HTTP-request met traceparent header naar Organisatie B

Organisatie B: Service ontvangt request
  -> Ontvangt trace_id (4bf92f...) uit traceparent header
  -> Maakt nieuw span_id (bijv. a1b2c3...), zet parent_span_id = 00f067...
  -> Logt verwerking in eigen Logboek met zelfde trace_id
  -> Kan doorketen naar Organisatie C met traceparent header

Organisatie C: Backend verwerkt aanvraag
  -> Ontvangt trace_id (4bf92f...) uit traceparent header
  -> Maakt nieuw span_id, zet parent_span_id = a1b2c3...
  -> Logt verwerking in eigen Logboek met zelfde trace_id

Resultaat:
  - Alle logregels delen hetzelfde trace_id
  - Elke organisatie kan alleen het eigen Logboek doorzoeken
  - Via trace_id is de volledige verwerkingsketen reconstrueerbaar
  - Geen persoonsgegevens verlaten de organisatie, alleen trace-metadata

Protocol

De standaard schrijft geen specifiek transportprotocol voor, maar beveelt OpenTelemetry Protocol (OTLP) aan als transportprotocol voor het aanleveren van logregels aan het Logboek.

Vereisten:

• Het Logboek MOET TLS kunnen afdwingen (capability-eis aan de software). De spec verduidelijkt expliciet dat hiermee niet wordt bedoeld dat TLS verplicht is — of TLS-connecties daadwerkelijk worden toegepast is een organisatie-keuze.
• Het Logboek MOET elke schrijfactie bevestigen met een bevestigingsbericht (acknowledgement). De applicatie weet hierdoor zeker dat de logregel is opgeslagen.
• OTLP ondersteunt zowel gRPC als HTTP/protobuf als transportlaag (standaard OTLP-poorten: 4317 voor gRPC, 4318 voor HTTP — niet voorgeschreven door de Logboek-standaard zelf).

Extensies

De standaard is modulair uitbreidbaar via extensies. Elke extensie voegt aanvullende velden of functionaliteit toe aan het basismodel.

Object Extensie

Voegt objectgegevens toe aan logregels. Bruikbaar wanneer verwerkingen betrekking hebben op specifieke objecten (bijv. kadastrale percelen, voertuigen, gebouwen, maar ook andere domeinobjecten). Definieert aanvullende attributes in de dpl.objects namespace.

• Repository: logboek-extensie-object

Lees Extensie

Biedt een gestandaardiseerde API voor het raadplegen van het Logboek. De basisstandaard definieert alleen het schrijven; deze extensie voegt leesoperaties toe. Ondersteunt filteren op trace_id, tijdsbereik en betrokkene.

• Repository: logboek-extensie-lezen

NEN 7513 Extensie

Zorg-specifieke uitbreiding voor logging conform NEN 7513. Voegt verplichte attributen toe voor de zorgsector, zoals gebruikersidentificatie, patiëntidentificatie en de specifieke actie op het medisch dossier.

• Repository: logboek-extensie-nen7513

Implementatievoorbeelden

Python Applicatie met OpenTelemetry SDK

import hashlib, hmac, os
from opentelemetry import trace
from opentelemetry.sdk.trace import TracerProvider
from opentelemetry.sdk.trace.export import BatchSpanProcessor
from opentelemetry.exporter.otlp.proto.grpc.trace_exporter import OTLPSpanExporter
from opentelemetry.sdk.resources import Resource

# --- BSN pseudonimisering (AANBEVOLEN door de specificatie, niet verplicht) ---
# De spec schrijft geen specifiek algoritme voor; HMAC-SHA256 is een veelgebruikte aanpak.
ORG_SALT = os.environ["DPL_ORG_SALT"]  # organisatie-breed geheim, beheerd als secret

def pseudonimiseer_bsn(bsn: str) -> str:
    """HMAC-SHA256 pseudonimisering van BSN. Eenrichtings, deterministisch per organisatie."""
    return hmac.new(ORG_SALT.encode(), bsn.encode(), hashlib.sha256).hexdigest()

# Configureer de tracer met applicatie-metadata
resource = Resource.create({
    "service.name": "mijn-applicatie",
    "service.version": "1.0.0",
    "deployment.environment": "production",
})

provider = TracerProvider(resource=resource)
provider.add_span_processor(
    BatchSpanProcessor(OTLPSpanExporter(endpoint="http://logboek:4317", insecure=True))
)
trace.set_tracer_provider(provider)
tracer = trace.get_tracer("mijn-applicatie")

def verwerk_aanvraag(bsn: str, verwerking_id: str):
    """Log een dataverwerking conform Logboek Dataverwerkingen standaard."""
    with tracer.start_as_current_span("verwerk-aanvraag") as span:
        # Verplichte dpl.core attributen
        span.set_attribute("dpl.core.processing_activity_id",
            f"https://register.example.com/verwerkingen/{verwerking_id}")
        span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id", pseudonimiseer_bsn(bsn))  # pseudonimisering aanbevolen
        span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id_type", "BSN")

        # Verwerking uitvoeren
        resultaat = opvragen_gegevens(bsn)

        if resultaat.error:
            span.set_status(trace.StatusCode.ERROR, resultaat.error)
            span.set_attribute("exception.message", str(resultaat.error))
        else:
            span.set_status(trace.StatusCode.OK)

        return resultaat

Cross-organisatie Verwerking met W3C Trace Context

import requests
from opentelemetry import trace
from opentelemetry.propagate import inject

tracer = trace.get_tracer("organisatie-a")

def vraag_gegevens_op_bij_organisatie_b(bsn: str):  # pseudonimiseer_bsn() gedefinieerd in eerste codeblok
    """Cross-organisatie call met W3C Trace Context propagatie."""
    with tracer.start_as_current_span("opvragen-externe-gegevens") as span:
        # dpl.core attributen voor deze verwerking
        span.set_attribute("dpl.core.processing_activity_id",
            "https://register.example.com/verwerkingen/opvragen-brp")
        span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id", pseudonimiseer_bsn(bsn))
        span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id_type", "BSN")

        # W3C Trace Context headers automatisch injecteren
        headers = {}
        inject(headers)  # voegt traceparent en tracestate headers toe
        # headers bevat nu: {"traceparent": "00-<trace_id>-<span_id>-01"}

        # Request naar Organisatie B
        response = requests.get(
            "https://api.organisatie-b.nl/v1/personen",
            params={"bsn": bsn},
            headers=headers,
            cert=("pkio_cert.pem", "pkio_key.pem"),
        )

        # Referentie naar externe verwerking loggen
        span.set_attribute("dpl.core.foreign_operation.processor",
            "https://api.organisatie-b.nl/v1/personen")

        return response.json()

Ontvangen van Cross-organisatie Requests (FastAPI)

from fastapi import FastAPI, Request
from opentelemetry import trace
from opentelemetry.propagate import extract

app = FastAPI()
tracer = trace.get_tracer("organisatie-b")
# pseudonimiseer_bsn() gedefinieerd in eerste codeblok hierboven

@app.get("/v1/personen")
async def get_persoon(bsn: str, request: Request):
    """Ontvang request met W3C Trace Context van andere organisatie."""
    # W3C Trace Context uit inkomende headers extraheren
    context = extract(dict(request.headers))

    with tracer.start_as_current_span("verwerk-extern-verzoek", context=context) as span:
        # Dezelfde trace_id als Organisatie A, nieuwe span_id
        span.set_attribute("dpl.core.processing_activity_id",
            "https://register.organisatie-b.nl/verwerkingen/leveren-brp")
        span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id", pseudonimiseer_bsn(bsn))
        span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id_type", "BSN")

        # Bron van het externe verzoek vastleggen
        span.set_attribute("dpl.core.foreign_operation.processor",
            request.headers.get("origin", "onbekend"))

        persoon = database.get_persoon(bsn)
        return persoon

Meerdere Betrokkenen per Verwerking

# pseudonimiseer_bsn() gedefinieerd in eerste codeblok hierboven
def verwerk_batch(bsn_lijst: list[str], verwerking_id: str):
    """Bij meerdere betrokkenen: apart logregel per persoon."""
    with tracer.start_as_current_span("batch-verwerking") as parent_span:
        parent_span.set_attribute("dpl.core.processing_activity_id",
            f"https://register.example.com/verwerkingen/{verwerking_id}")

        for bsn in bsn_lijst:
            # Child span per betrokkene (zelfde trace_id, unieke span_id)
            with tracer.start_as_current_span(f"verwerk-persoon") as child_span:
                child_span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id", pseudonimiseer_bsn(bsn))
                child_span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id_type", "BSN")
                child_span.set_attribute("dpl.core.processing_activity_id",
                    f"https://register.example.com/verwerkingen/{verwerking_id}")
                verwerk_persoon(bsn)

Foutafhandeling

Status Waarden en Wanneer te Gebruiken

Status	Wanneer	Voorbeeld
Unset (standaard)	Verwerking afgerond zonder systeemfout, ook als er geen resultaat is	Persoon niet gevonden in BRP
Ok	Expliciete succesmarkering (optioneel)	Gegevens succesvol opgehaald
Error	Systeemfout tijdens verwerking	Database timeout, API onbereikbaar

Let op: Een gebruikersannulering is GEEN error. Markeer als Ok met een expliciete actie.

Error Logging met Exception Details

import traceback
# pseudonimiseer_bsn() en tracer gedefinieerd in eerste codeblok hierboven

with tracer.start_as_current_span("verwerk-gegevens") as span:
    span.set_attribute("dpl.core.processing_activity_id", verwerking_url)
    span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id", pseudonimiseer_bsn(bsn))
    span.set_attribute("dpl.core.data_subject_id_type", "BSN")
    try:
        result = external_api.get(bsn)
    except TimeoutError as e:
        span.set_status(trace.StatusCode.ERROR, "External API timeout")
        span.set_attribute("exception.type", "TimeoutError")
        span.set_attribute("exception.message", str(e))
        span.set_attribute("exception.stacktrace", traceback.format_exc())
        raise

Verplichte Velden Validatie

Een logregel MOET minimaal bevatten:

• trace_id (16 bytes) - uniek per verwerkingsketen
• span_id (8 bytes) - uniek per actie
• name - beschrijvende naam van de actie
• start_time en end_time - milliseconden sinds Epoch
• status - Unset, Ok, of Error
• dpl.core.processing_activity_id - URI naar het register
• dpl.core.data_subject_id - (versleuteld) ID van betrokkene
• dpl.core.data_subject_id_type - type identifier (BSN, KvK, etc.)

Als een verplicht veld ontbreekt, MOET de software een standaardwaarde invullen om runtime-fouten te voorkomen. Log sampling is NIET toegestaan.

Achtergrondinfo

Zie reference.md voor de architectuurbeschrijving, W3C Trace Context details, Docker demo-omgeving, en extensie-details. Zie conflicts.md voor bronconflicten en gemaakte keuzes.